Verhaal

Oorlogsverhaaln van Laans-Marie

Auteur: 
Uit: Dit möt wie nich wier hebn, uitgegeven in 1995 tgv 50 jaar bevrijding

Laans-Marie is geboren in Lemselo en trouwde met Mulders-Johan


OORLOGSVERHAALN VAN LAANS-MARIE

N dag van de mobilisatie kan ik mie nog good herinnem, dat was in september 1939. Wie wam op de brulft van DerkinkJan toen de mobüisatie begun. Zukke dinge verget ie dan n ich. Ik wet nog goad, dat t op n dag dat n oolog oetbrak, n tiendn mei, zuk schitterend mooi weer was.
Oons vader löawn ierst dat ze patrouille höldn en gung hen kiekn, en toen was t woarachtig oorlog! De Duutsers wam der. Bie Peterman was ne versperring van putnringn en puntdroad votbrökn den doar miln op stroat har legn. Zegevierend kwamn de Duutsers derin. In de ierste joarn hebt wie der wieders nich zovöl van mörkn, het leevn gung gewoon zien gang met oons dagelijkse werk op de boerderiej. En te etn was der ok nog wa good op n boer. Der kwamn wa vaak leu oet de stad bie oons veur eier, melk, botter, tuffel en rogge.

Der is ok nog ne vleagmezien daalgoan bie oold Derkink, doar an de weg op Veldkemper an. (woar der no een van Slingerboer woont) Mien breur Jan was net bie t hoes an t dösche, toen he ne parachute noar beneedn zag goan. Den kearl is toen nog vlucht noar de Engelboer, woar he later op is pakt.
Half oktober 1944 kreegn wie de Duutsers bie oons in hoes, wie hadn ja een groot hoes. Toen hebt wie zon vieftig militairen kregn. En nich alleen wie, in totaal lagn der een paar hunderd in de buurt: bie Peterman, Beargman, Moatman - woar toen de centrale kokken was - en bie oons dus. Dat lag ja al vlak bie mekaar, en doar wam ze in vear ploegn verdeeld.
Toen ze kwamn hadn wie nog onderdukers bie oons. Dat wam twee spoorkearls oet de stad. De Duutsers hadn oons vader a vroawd, welke leu hier toch allemoal rundlöapn. Oons vader hef de spoorkearls toen wa zegd, dat ze mosn maakn dat ze noar hoes hen kwamn, umdat het hier nich veilig mer was.
De groep Duutsers wam van de Fallschirmjager. Wie hadn een Oberluitenant, een paar luitenants en n paar Feldwebels en zon vieftig soldoatn bie oons inkwartierd. En oons hoonderhok hadn ze volpakt met munitie. Doar hebt miene breurs noa n oorlog bie t oetmestn nog ne mitrailleur under de hoonderköttels vundn.
De soldoatn lagn bie oons in n koostal en in n potstal. De hoogn heam zatn bie oons in de kamer. Den Oberluitenant har n ber in de veurkamer en de andem sloapn op n droagzolder. Umdat wie doar ok oonze sloapkamers hadn, löar oons vader doar meteen grendels opmaakn. Mer wie hebt der nooit gen last met had, ze hebt zich altied correct gedröagn.

De Duutsers hadn n radio op de del en den Oberluitenant har der één in de kamer. Wie hadn der zölf één in t vearkschot, boavn op de plankn in ne eierkist. As t dan tied was dat de berichtn kwamn, dan gungn oonze jongs t vearknschot in en doar wördn dan noar n Engelsn zender losterd. Doar hadn de Duutsers niks van in de gaatn! As de Oberluitenant dan mangs vot was hebt wie ok war es noar zien radio losterd. Doar is t mie n moal oawerkömn, dat ik t radio net op n Engelsn zender had zet, toen den Oberluitenant opeens de veurdeur weer in kwam. Ik kon nog net n stekker der oet trekn. He zer dat ik es bie um zol komn en vröag of tk noar n Engelsn har losterd. Toen heb ik mer joa zegg, ie konn der wa eerlijk met proatn. Ze wam nich gemeen tegnoawer oons. Toen kloptn he
mie op de scholder en vröag of ik wa wus, dat he mie doar veur in het concentratiekamp kon stopn.

"Mer dat dös nich" zer ik. En dat hef he ok nich doan. Wie gung der wa gewoon met um, nich as vijand, ok nich as kammeroad, mer gewoon as menske.
Doar wam ok völjunge jongs bie, wat wam nog mer 16 joar. Dei stundn wa mangs bie oons op de del te huuln as ze heimwee hadn en gearn wier noar hoes hen woldn. De kan mie de naams nog good herinnem.
's Aovnds stundn ze dan allemoal op de del met n klean pötke, dan kreegn ze een liter melk van oons moder. Ze bakn der ok wa mangs pannekookn veur.
Toen hebt ze es tegn oons vader zegd, dat ze n andern dag noar Oldnzel hen woldn. Oons vader hef der toen nog wat in Oldnzel waarschouwd, dat ze der op verdacht mosn wezn. Dat was op 25 oktober 1944, toen hebt ze in Oldnzel ne razzia holdn. Doar was enen luitenant bie, dat was nich "zonnen bestn, dat was nen heeln fanatiekn. Ok de soldoatn hadn der nen hekel an, doarum hebt ze bie hun scheetoefeningn ok es n moal zien gezicht op de scheetschijf tekend. Ze hebt per ongeluk ok es n moal n knien van miene breurs schötn, ze hadn den veur nen haasn bekekn. Ze hebt ok es n
paar onderdukers oppakt bie de Wieldreier, die zatn doar in t hoonderhok in n mös. Oons vader hef toen met n Oberluitenant proat en den hef ze wa weer loatn goan.

Der warn toen völ onderdukers, spoorkearls en later ok völ leu dei anders in Duutsland mosn werkn. Mien breur Bemard is toen goan werkn bie bekendn van oons, bie Klifrnann, net oawer de grens. Dan hoavn he in ieder geval nich wieder Duutsland in.
De Duutsers bint bie oons n 21 sten november vertrökn, miene breurs mosn ze nog met peard en waagn noar t Lyceum hen brengn. Van doaroet zint ze toen noar de Ardenn hen goan, noar t Ardenn-offensief. De zint der mer een paar west, dei dat oawerleefd hebt. Met enkeln van hun, hebt wie nog joarn contact had. Eén was der trouwd met n wicht oet Eansche, den hef hier nog n moal west. Eén hef oons nog joarn schreavn, en oons Bemard is der ok wa mangs hen west. Ze hadn ierst nog nen zet in t gevangeniskamp zetn en doarnoa hebt ze wier contact met oons zocht.

In januari 1945 kreegn wie der onderdukers bie.
Toen oons vader 's morgens noar t veald was goan um de peardn te voam, har Spits Johan um anholdn. Doar wam leu bie um ankömn en dei mosn onderdak hebn, of wie doar nog plaats veur hadn. Zölf hadn ze gen mumte mear, want ze hadn 9 kinder en ok nog n spoorweggezin oet de stad in hoes. En zo kwamn ze dan bie oons terecht.Twee zoln der dan bie oons blievn en twee zow prebearn ergens anders kwiet te wödn. Dat was nog nich zo makkelijk, één is der naor de
Boerrichter hen goan en den andern bin wie in de buurt ok nog kwiet wödn. Mer den lestn is doar nich lang west, want den vrat hun te hard en zo heb wie um der weer bie kregn. Ze hadn a in Amersfoort in t kamp zetn en warn op transport noar n kamp in Duutsland. Toen bint der verscheidene bie t Lyceum oet n riedende trein sprungn, doar woar n trein bie n spoorwegoawergang iets langzamer rid. Dei hebt zich doar in n dikn sneeuw loatn valn, en doar
hebt dizze vear zich tröfh. Ze hebt toen kekn woar as nog lecht brandn en kwamn toen bie measter Wensink terecht. Den hef hun oetlegd hoe ze in Lemsel bie Spit mosn komn, Spits-Rika was namelijk n zuster van Wensink ziene vrouw. En zo zint ze dan deur de Achterhek bie Spit terecht kömn en doamoa wer bie oons.
En zo hadn wie der dan dree bie oons: Jan Vellenga oet Amsterdam, Theo Voorneveld oet Hilversum en Jan Houtkamp oet Bussum, den wel zovöl etn kon! En dan was bie de Boerrichter Huub van Seeters, ok oet Amsterdam. Jan Vellenga was n oaldsten en verstaandigsten, den was oppakt umdat he bie de ondergrondse was, den har ok a in Vught in t kamp zetn. Zodöanig kenn he der verscheidene oet de ondergrondse, measter Engelbertink hef doar nog bie um in t kamp zetn. De heb veur hem wa mangs beuk haald bie de vrouw van Engelbertink, en ok wa mangs bie n schriever van Panhuysen oet de Hofrneyerstroat. Dokter Hartstra oet Hengel is ok wa mangs bie oons west um Vellenga te bezeukn.
Dei andere onderdukers wam jonge jongs, dei zint oppakt umdat ze noa 8 uur op stroat hadn loapn. Dei gungn ok wa mangs noar Spit hen as ze zich verveeldn, dat was ja kot bie en dei wusn ja dat ze bie oons wam. Theo Voorneveld is nich lang bie oons west, den wol wer noar Hilversum hen woar ziene verkearing zat. Den heb ik 's oavnds laat noar Oldnzel bracht, noar de quarantaine bie Ankoné an de Oatmösschese stroat. Doar hef he via Wim Smudde van de ondergrondse valse papiem kregn en doar is he wier met noar hoes hen kömn.
As de Duutsers kwamn dan mosn ze gauw noar het heui hen. Ze hadn ait wa wat op n kop, umdat ze nen kaaln kop hadn toen ze bie oons kwamn. Vellenga en Houtkamp zint n rest van n oorlog bie oons blevn.
Wie hebt in dei tied ok nog evacués oet Arnhem bie oons had, dat wam kindem van Bos-Betsie, n
nicht van mien Johan.
Op n dag van de bevrijding, op 2 april, bin ik met Vellenga noar de stad hen fietst. Toen wie bie oons oet de niendeur gungn, heurn wie de koggels a fluiten. Doar as wie later langs n Lemseler es kwamn, zagn wie dat doar was schötn. Gerard van Wolbers Pas was doadschötn en Jan van de Roasboer hadn ze under deur n hals schötn, den was a gewond noar Moatman vlucht. Dee beidn wam bie het ondergrondse en hadn doar in nen blauwn overal met nen band van de B.S. loopn.
Toen is doar deur n paar Duutsers op hun vlucht nog op hun schötn. Doar was ok nog nen andern gewondn, wel der niks met te maakn har, den was doar tovallig langs fietst. Doar wam a meerdere leu bie en wie zint toen deurfietst noar de stad, woar net de N.S.B.'ers op wödn bracht.
Doar is der noa de bevrijding nog één oet Lemsel umkömn, dat was Hilberts Gerard. Den was met munitie an t opruumn, toen der plotseling wat ontplofh.

N andem dag is Vellenga alleen noar de stad hen west, doar is he toen oppakt umdat he gen papiem bie zich har, en noar t stadhoes hen bracht. Doar hef he der gelukkig één oet t zuudn tröfh, den ok bie het ondergrondse zat en den hem wa kenn. Toen he wier noar oons hen kwam, wusn wie nich
wat wie zagn. Doar kwam Vellenga oet nen jeep stapn met nen kearl in uniform bie zich. He hef toen ofscheid van oons nömn en is met de bevrijders via het zuudn noar Amsterdam hen goan. Jan Houtkamp is nog nen heeln zet bie oons west, den bevöl t zo goad, den wol helemoal nich wer vot en is nog tot juni bleavn.

Ierst heum wie niks mer van Vellenga, en doar kwam he op nen zundagoavnd zo wer bie oons an. He was toen directeur van de HARK. He har nen grootn koffer bie zich en brachn van alns veur oons met, woar wie recht niks van hadn: Chocola, roakgerei, koffie, enz. ,wie keekn oons de oagn oet.
Vellenga hef het ait recht waardeerd, wat wie veur um hadn doan. Wie hebt der ait contact met holdn, he kwam ieder joar nog bie oons met ziene vrouw. Ze brachn dan ok ait nen zön met ze hadn zes jongs um eer te loatn zeen, woar of hear vader t leavn an te daankn har. Dan gungn wie roond deur Lemsel, en kwam dan ok bie Meyerink langs woar toen Polak later burgemeaster van Amsterdam, har zetn. Doar woondn toen de familie Ernst wat wer familie van Polak was. Vellenga en Polak kerm mekaar wa, en zo hebt ze zonder dat ze t wusn kot bie mekaar zetn. Vellenga leaft nich mear, mer met ziene vrouw hebt wie nog ait contact.
Met de andere onderdukers hadn wie ierst veural contact met hun oalders, en later kwamn ok de jongs wer veur n dag. Huub van Seeters hef nog ait contact met de Boerrichter en met Spit. Veur n paar joar bint dei dree nog n moal tehoap hier west, en alle bekendn langs goan. N breur van Jan Houtkamp woont no in Hengel, den koump geregeld bie oons an. Toevallig is he der dizze daagn nog west. En zo zeukt ze op noaldn dag toch al hun verleedn wer op.
Al met al was n oorlog ne spannende tied, mer toch ok wa ne gezellige tied.

M.Blokhuis-Mensink (*1917 - †2016)

Reacties