Verhaal

Oorlogsverhaaln van Boerkaamps Bernard en zien vrouw, Niejstad

Auteur: 
Uit: Dit möt wie nich wier hebn 1995 tgv 50 jaar Vrijheid. geschreven door Hennie Engelbertink

Zie hebt ja Oostnriek birnivaln. In de Lut zatn ze doar zoa 's merraagns an toafel op del, t vee ha'j der bie en doar kwam dereen an en zer, he har hölpn Oostnriek binn te valn. Dat was ja in 1939. Ze kwamn hier ja wa mangs wat verkoapn. Dei hebt hier as t ware ok de bool verroadn; ze gavn duur, woo de bool hier der oet zöag, doar gung dat um. t Was nich gewoon ne soldoat, t was een van de öwwersten. Bernard Weiden * 1924 - † 2016 en Sien Weiden-Ribbert * 1928

Doo kwam de mobilisatie, dat was in september, doo mos ik met de peer doarginds hen. Ik was 15 joar. Mien bruur was in t leager, den mos gewoon opkomn in Soest. De soldoatn mosn noar de waterlinie.
Op tien mei was t ja zuk mooi weer; um n uur of veer, doo ko'w ze a owwerhen heum vleagn. Ik har wa in de gaatn, dat t oorlog was. Um n uur of 7 kwam de Engelboer a wier van Weersel fietsn. "No he'w oorlog", zeg he, "doar bie Dierink gungn ze a owwer stroat hen. Engelboer har n radio, wie nog nich. Dat leager gung op Almelo an. Ie kondn ze van wiedtn heum. Bie ouns hadn ze dei putnringn op stroat stoan; dat drukn de Pruus zoa an de kaant. Bie de stad wam ze achter zo'n oold huuske hengoan, zoa duur zo'n höfke hen. Bie Peterman stundn der wat. t Was Peinkster, doo krea'w a bod, dat Volmbrook was valn bie n Grebbebearg. He har wierum mötn um wat op te haaln en doo he har op ne mien tred. Mien bruur was der binn 8 daag a wier. Doo wam ze
kriegsgevangen maakt. Ze zint as kriegsgevangene noar de Pmus hen west. Mien bruur was doar n 8 daag.

Doo de Pruus hier in t begin van n oorlog was, mosn der n deel noar t vleagveald hen startbaann maakn. Doo kwam der weark. Vuur dei tied was hier ja niks te verdeann, de leu hadn t nich zoa breed, t was aarmood. H. H. gung noar Nordhoom hen wearkn, he kreag longontstekking en is in de Pruus stöarvn. Doar haj ne jong van S. B. an t kanaal-he lewt nog-, den gung ok noar Nordhoom vuur en in n oorlog. Ze wam ierst noar Gelderman hengoan vuur 5 gl in de wek; der was ja niks, ze wam blier, dat ze weark hadn. Wie gungn vaak vuur nen guldn daagns wearkn. In dei tied mo j noar n boer hen rowmeain.

t Duutse leager gung vedan noar België en Fraankriek. Vuurspoediggung dat. Mer n paar joar doamoa gungn ze in Afrika en Ruslaand temw. Doo wördn hier n baand al strekker. Wie mosn, doo wie 18 joar wam, noar n arbeidsdeinst hen vuur de kuring; wie kreagn papiem in hoes, wie mosn noar n arbeidsdeinst hen. De jongs van M. dorvn nich votgoan, ze mosn onderduukn. Ik bin n wek of 3 onderdökn west. Wie wam z. g. noar de Pmus hengoan en wie warn nich wierkomn. n Wek of 3 he'w zo'n betke boetn west. Wie zatn hierumtoo. Wie wusn nooit, wat der zol gebuum in de Pruus. Wie hebt verschillende moaln in nen höaiöpper sloapn of bie Meidnboer op n balkn. En later, doo was t op lest van n oorlog, he'w n half joar in n hoonderhok sloapn in t Dollaand. Dat was zonne stroakeet met zo'n 20 hoonder. Dat hok was van n noaber. Doar haj völ meer bos; no hebt ze doar de bek verlegd; dat is allemoal votkömn. Bie Engelboer haj nen mooin daimbos, woar at ze no concours holdt; t was nen hoogn beult. Met dei ruilverkaveling is dat allemoal votkömn. Ze hebt mooie dinger hier votmaakt.

In dei tied warn hier bie ouns de mofn inkwartierd op de boerderiej. Ze kwamn ierst kiekn, woar at ze ruumte hadn. Hier wam der n stuk of 10. Bie Oalsboer in de schop n 20, bie Eskes-Pots, bie Knikkert, owweral woar at ze schop hadn. Ze hadn gewoon n stroadek, ne dekn, doar slöapn ze op. n Hauptman was hier in de kamer. Doar kwamn ie ok nich in. Dat was mooi in order. Wie hadn doar zo'n houndnhok stoan en doar zatn n stuk of 10 kuukn in. De helft har den hound a wa doadbetn. Moder was zoa heilig. Ze stundn der allemoal round umhen. n Feldwebel en n Hauptmann gavn 10 gl t stuk. Mien vader was ok nog jeurig, den hadn ze ok n kovak doan. Noa n paar wek wa'w der zoa kundig met; Wie hadn vertrouwn in mekaar.

Um 8 uur mosn ie ja binnwezn, dan gungn wie vot. Dei Duutsers wam völ te bang, dat dei Greunn hier kwamn. Ze dorvn röstig oetblievn. Ze hebt ok wa moal noar Soasel henwest hen razzia holdn, mien zwoager hadn ze oppakt, den was der ok bie. Bie J. wam dei ondergrondsn. Dei jong keerls hebt ze allemoal oppakt en dat noar Oldnzel hen. 's Namerraagns kwam hier nen Oostnrieker en n Hauptmann; doo hef den Feldwebel, den bie ouns was inkwartierd, zoa lang met den Hauptmann proat, dat mien zwoager nich in t kamp terecht kwam. Ze hebt ze al oppakt, n Een is zus en n aander is zoa los kömn. Doar is wieder niks met gebuurd.

Dei soldoatn wusn hier nich, wat der gebuurn. Ze hadn de kanaalbraw ophaald. Wie warn 's oavnds noar t hoonderhok hengoan. Um n uur of 11 kwam doar t oold Haarboer bie ouns: vot, want ze woln razzia holdn. Doo hef he doar n gat greavn in t hoge laand;wie met ouns dreeën (doar was ok ne Jan bie) hebt doar met hölpn, zo'n veerkaant gat en doar zint wie inkröpn. Wie hebt der blikn plaatn owwerhen doan, t zaand verliekt. Wie kondn doar net instoan. Haarboer hef doar nog ne koar vol mest owwerhen doan en doar he'w inzetn tot n uur of 10 's morgns met de koffie. Doo warn ze noar Hengel henwest hen razzia holdn. Dei soldoatn wam nich bie ouns west in t Dollaand.

Dei mofn hadn zölf n radio bie zik. Wie lostern der ok wa es mangs noar. Ze wusn wa precies, woo t reiln en zeiln. Ik heb gen verschil mearkt tusschen Oostnriekers en Duutsers. Der was wa moal zo'n een; doo ha'w t der ok zoa owwer. Ik zer: "Den krieg verspöl ie toch wa". Mer doo wör he toch zoa heilig. Den was hier trouwens nich inkwartierd. Den har bie Oalsboer de fiets votpakt. Doo ik van n Hauptmann proatde, löat he mie de fiets wa. Wie zint moal ne autoped kwiet wördn; doar krea'w later ne neie fiets vuur wier. Wie hebt nooit gen fietsn verstopt, n Feldwebel nam miene fiets wa met noar Tubbig hen; doar warn ze ok inkwartierd. Wie hadn de tweedehandse fiets van n fietsnmaker oet Eanssche; den ha'w toesschet; doar kreag ik ok wa es mangs lochtbeand van, dei löapn makkelker. Wie hadn hier wa n stuk of 6,7 fietsn.

Wie hadn gennen NSBer in de nöagte. Met Jödn ha'w ok niks te doon, want dei warn nich in Weersel. Mien eum har Jödn, dei zint ok votkömn op t lest van n oorlog nog. De heb ok nooit gen oproop had vuur kabelwacht. Mien bruur wa. He löap langs nen kabel owwer de Poalmoat; dat was doo ne zandweg op Rossum an. Ter L. en ter B. mosn controleern of de kabelwacht zien weark döar. Schoonwal ik onderduker was, stun ik wa inschrevn in Weersel. De gemeente hef mie gewoon de haand bovn kop holdn, zoadat ik gen kabelwacht hoovn te loopn. Ik zee Sanderman, n loco, zoa nog fietsn; he har achter zonne pin an de fiets en gennen dreager achterop, n Paar moal in de wek fietsn he noar Weersel hen. De burgemeaster van Deemkaamp was völ slimmer.

Ie mosn vlees lewwem vuur t Duutse volk, speciaal ne koo en höai. De boern mosn ground ofstoan vuur tuffel. Doar kondn ze alles van maakn. Doar kwam gen kuinstmest op. No wilt ze t heed wier hebn; in de crisisjoam mosn ze nen hook veald terechtmaakn; ierst he'w der row ophad, inzeaid en doo heb wie ne later kregn. Doar kwam nich wat op. Ierst gung dat nog wa met luk slak en kali, later wör t al minder, der wasn niks meer. Op dei schuurground kondn ze mooi tuffel op verbouwn. Dat wam goo tuffel. Later mos alman helpn stekn, want ze kondn ze der nich oetkriegn. Tegn n oavnd wör der wa tuffel achter n wal pakt; dat gung meer van de heidemij oet. Wanneer de Pmusn wat woln etn, kwamn ze met melkbusn en zoa noar de köknwaag bie t Mariakapelleke bie n Knikkert; doar haaln ze t etn vandan. Dei tuffel mosn ze ierst ofviln. Dan kondn ze ze opetn.

Bie K. zit nog bomn in de ground. De vleagmachiens kwamn doo hier hoog owwer hen. Dat was nen jager. Zoa ineens gung he schuun noar ondertn hen en meteen doo he stik noar ondertn hengung, sprung der een oet. Op de Glip an den ierstn weg voort in t hooit doar lag he. Kop har he verbraand en dei parachuut was ok a half verbraand, umdat t allemoal te rap gung. De beenn har he brökn. n Ooldn V., B., en H. warn doar net an t sneuin west, ze hadn de ledder bie zik, doo hebt ze ne op de ledder legd en duur t Dollaand hendrögn noar de mofn hen, want der was a rap ne Pruus bie west. He mos noar t zeeknhoes hen, want he har de beenn brökn. t Was nen grootn Amerikaan. He mos verzoargd wördn, dat is verplicht.

Jan mos 's moandagsmorgns ne koo noar Oldnzel henbrengn met ne veewaag. Doo was he goad en wa zo'n half uurke vot, doo kwamn 6 jagers owwer. t Was helemoal zwart. Nen rognhoap van M. lag finaal oet mekaar. An de aandere kaant was doo allemoal bos. Mien zuster is der voort op de fiets hengoan. Doo zee doar kwam, har Jan bie Pots bie n kachel zetn; he har ne aandere boks an; he har strountnat west; he was van de waag spmng in n graavn. t Peerd stun in n stal; doar har nen koggel duur t leuske hengoan. n Vee-arts hef der nog wa bie west. Jan hef niks veuld, he was later wa bang, want as he moal wat vemöm! He was moal an t knolntrekn, doo kwam der ok vleagmachien leag owwer; he was voort vertrökn.

Bie Oalsboer hadn ze zonnen dreinkbak vuur de peer. Doar stundn ze aait bie hen wasschen. Doo kwam der zonnen Engelsn jager; doarschöatn ze n paar moal op met zonnen karabijn. Den kwam wa wier temw; doo braandn he der moal owwer hen. Doo gungn de soldoatn vot.Ze  hadn doar ne grup maakt, ze hadn ja genne w. c , ne sleat der langs en doar koj ja mooi opzitn. In november zint dei Duutse soldoatn op t eand van n oorlog votgoan en doo kwamn dei peer. Ie kondn dei peer ok leenn, tuug haaln; ie kondn dat röstig broekn. Doo kwamn dei Rusn in de school; t warn kriegsgevangenen; ze kwamn hier de peer poetsn en voom, Ierst smeatn ze dei hawer zoa vuur de ground op dei kleivloorn. Hier op de del was allemoal klei, paar baksteann vuur op de del. n Fornuuspot stun doar, de rest was klei. Doo möakn ze zukke veerkaante bek; doar vratn dei peer oet. De peer zint ne wek vuur Poassche votgoan. Doo dei peer votwarn, kwam der wier inkwartiering van soldoatn; der wam ok n stuk of wat bie Oalsboer. V. kwam en zer zoaterdagsoavnds: wie zoln votgoan, want ze vordem peer. Doo he'w 's oavnds nog vot west tot n uur of 12.

Wie kondn ze bie t vleagveald a heum knapn. Doar wam ze a in de nöagte met de bevriejding. Doo he'w met de peer owwer ne weg (den is met de ruilverkaveling votkömn tusschen Oalsboer en n bos op de bek an tot n uur of 12 achter n bos zetn en doo zi'w noar hoes hengoan. Zundagsmorgns
op Poassche goa'w noar de keark hen en no stun doar bie Zaandbets ne soldoat met nen zwartn hood en zwartn jas an met t geweer op n nekn. He stun doar boetn. n Heel spil soldoatn röstn doar oet in t höai. 's Merraagns kwamn ze op de beenn; doo mosn de peer komn, doo hebt ze bie Roolfsköster n vulke metnömn en doarmet kwamn ze bie ouns en hebt ounze waag metpakt. Ouns vader hef der nog wa aandere plaankn opdoan. een was der zoa duurgoan. Ie mosn owweral zeunig op wezn. Ne oolde fiets hebt ze ok nog metnömn. Doar zat geneenn trapper meer an. Ze hadn der toch niks an. Ze kondn der toch wat oppakn.

Hier hadn ze nen mooin kever stoan; he hef nooit loopn. Ze hebt ne achter de waag bracht en hebt em achter de waag ok wier metnömn. No zint ze bang, aj van dat scheatgerei in hoes hebt; doo hadn ze hier n paar voor munitie. Wie wam helemoal nich bang vuur ontplofn van dei Panzerfausten. Kistn munitie! Ze wam ok in de hoondermest terechtkömn. Ze lagn hier onder de appelböam. K. wol ze nog geern hebn; he hef ze opgadderd. Doar ha'j zonnen bleek, ne kolk; doar
hebt ze zonnen haandgranaat loatn ontplofii. Wie kondn wa vot.

Doo de Duutsers binntrökn, hadn ze t picobello vuur mekaar, mer doo ze oettrökn!!! Ze warn nog blier met ne oolde kinderwaag. Den Hauptmann lag in de school, he was wa n paar daag eerder vertrökn.

Dei soldoatn bie ouns warn t zoa zat; ze hadn 5 joar in n krieg zetn en ze warn ok allemoal trouwd. Een hef der wier west. Op nen zundagmerrag kwam he hier met de vrouw; 2 of 3 kinder har he bie zik, ze warn nog klean. Den was bie de Jehova's. He wol komn um t wier goad te maakn, wat he ouns har andoan. Een joar eerder har he zocht an ginds kaant Oldnzel in de richting Eanssche en doo kwam he n joar later op nen zundagmerrag. Ik har t riek doar alleen in de kökn en doo komt ze binn en doo keak he in t round. Dat was allemoal a wier aans wördn en doo vröag he noar Marie; den zol he nog wa wier kenn; zee was der nich meer, want ze was trouwd. Doo wus ik wa, wel at he was. Doo löat he de foto van Bemard zien vader en moder zein; doo was he zoa blier, at he der was, dat he ouns vundn har. Vater und Mutter. Mer dei wam der nich meer. Doo he'k ouns Bemard ophaald. Em kenn ze nich zoa. He is der met noar Maria henwest.

Den Feldwebel hef mie wa n paar moal nen breef steurd; he har nen iezerweinkel in Duutsland. He wol nog wa moal komn, mer wie hebt der niks van wier heurd. He was in 1958 nog mer bevriejd. Doo hebt ze doar ja opstaand had. He hef vastzetn in Oost-Duutslaand. He mos ofteekn vuur t communisme, dat har he nich weeld. Ze hadn gewoond de haandn kapot houwn. Löaw mer dat dei leu wat met hebt maakt.

Bie de bevriejding is de jong van T. bie van O. bie nen tank um t levn kömn. Dei veant wam bie de ondergrondse. Dei zint gewoon met t geweer op n nekn op Soasel anfietst en doo koomp ne Pruus met n auto, zet n auto an de kaant en schöat em doad.

Noa n oorlog was der ok wa crisis; t was nich meteen welvaart. Ze hebt ouns n heeln oorlog nich te pakn had, mer noa n oorlog wa. t Was in de weinterdag en doo wol der n meanssche 's merraagns botter toesschen. Eer hebt ze pakt. Doar kreagn wie ne bekuring vuur van 75 gl. H., W. en L. wam
de controleurs. Met t dörsschen stundn ze der ok bie. Met dei mofin he'w nooit gen last had. Ik heb niks tegn de Duutsers, mer ik loop der ok nich met vot. Dat hef wa met n oorlog te maakn.

 

Reacties