Verhaal

Jan Vos uit Rossum hielp Franse krijgsgevangenen

Auteur: 
Jan en Paul Vos

Jan Vos (30 maart 1902) was verzetsstrijder in de Tweede Wereldoorlog. Hij hielp vooral Franse krijgsgevangenen. In december 1942 werd hij gevangen genomen door de Duitsers en via de concentratiekampen Vught en Amersfoort kwam hij in juli 1942 in het beruchte kamp Natzweiler terecht. Hier overleed hij op 22 januari 1944.

Franse krijgsgevangenen

In het begin van de oorlog worden veel Franse krijgsgevangenen in Duitsland te werk gesteld. Bij pogingen om te ontvluchten komen ze veelal in Twente terecht. Naar schatting zijn in de zomer van 1942 vijftien mensen actief met het opvangen en voorthelpen van de uit de Duitse kampen ontvluchte, voornamelijk Franse, krijgsgevangenen. Een van die helpers is Gerard Olde Lohuis uit Oldenzaal, als onderwijzer werkzaam in Rossum. Hij is een van de weinigen in de omgeving van Rossum, die de Franse taal machtig is. Hij wordt dan ook de contactpersoon die, samen met anderen, er voor zorgt dat een heel aantal krijgsgevangenen naar hun geboorteland kunnen terugkeren.

Jan Vos

Een van de geheime wegen waarvan de vluchtelingen gebruik maken loopt door Rossum. Het verzamelpunt is de melkfabriek. De Rossumse winkelier Jan Vos ontfermt zich over de vluchtelingen en, indien nodig, kunnen ze bij hem de nacht doorbrengen. Tevens geeft hij hen kleren, zodat ze er als gewone burgers uitzien. De bedoeling is om de Fransen langs sluipwegen naar België te voeren. Daar aangekomen werkt hun Franse taal niet meer in hun nadeel. Heel wat vluchtelingen, en niet alleen Fransen, worden op deze manier gered. 

In december 1942 slaat het noodlot voor Jan Vos toe. Vlak voor Kerstmis wordt hij 's nachts van zijn bed gelicht. In een overvalwagen wordt hij door de Duitsers naar de gevangenis in Oldenzaal vervoerd en van hieruit naar de gevangenis in Arnhem. Concentratiekamp Vught is zijn volgende gedwongen verblijfplaats. Via het doorgangskamp in Amersfoort belandt Vos uiteindelijk in Natzweiler, een Duits concentratiekamp in de Vogezen, in de buurt van Straatsburg. Dit is een zogeheten N.N.- kamp. N.N. staat voor "Nacht und Nebel". Het is één van de ergste concentratiekampen van de Duitsers. De gevangenen moeten onder mensonterende omstandigheden in de steengroeven werken. Een kamp waarin je spoorloos verdwijnt en van waaruit geen enkel contact mogelijk is met je familie. In mei 1945 kwam via het Nederlandse Rode Kruis officieel bericht, dat Jan Vos op 22 januari 1944 op de leeftijd van 41 jaar van uitputting gestorven was.

Onderscheiding

In mei 1949 werd Jan Vos postuum onderscheiden met de hoogste Franse ridderorde, het Legioen van Eer. Bij een officiële plechtigheid in Apeldoorn spelde de Franse ambassadeur de versierselen, behorende bij deze ridderorde op aan de echtgenote van Vos. Een gedeelte van het concentratiekamp in Natzweiler is intact gehouden als afschrikwekkend voorbeeld van de Duitse terreur tijdens de Tweede Wereldoorlog.

*Uit: Dit möt wie nich wier hebn, uitgegeven in 1995 tgv 50 jaar Bevrijding

Reacties